Giới thiệu

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)  có một vị trí chiến lược quan trọng, với tổng diện tích khoảng 4 triệu hecta.  ĐBSCL có đường bờ biển dài hơn 700 km từ biên giới Campuchia đến TP Hồ Chí Minh – là vùng đô thị lớn nhất cả nước. Theo Điều tra dân số năm 2019,  ĐBSCL có 17,3 triệu người (chiếm 18% dân số cả nước), chủ yếu sống dựa vào các ngành nghề nông thôn, chỉ có khoảng 25% là dân số đô thị.   Đất đai ĐBSCL rất màu mỡ và là vùng sản xuất và xuất khẩu gạo, trái cây, cá và thủy sản lớn nhất  khu vực. Tuy nhiên GDP bình quân đầu người của vùng lại thấp hơn mức trung bình của cả nước. ĐBSCL có tiềm năng to lớn trong việc cải thiện vai trò kinh tế nhờ nằm ở vị trí chiến lược  trong vùng Đông Nam Á. Các tác động ngày càng tăng từ biến đổi khí hậu và việc xây dựng các đập ở thượng nguồn đã và đang tạo ra những vấn đề bất ổn trong vùng.   Sự phát triển nhanh chóng của nông nghiệp đang phải trả giá bằng sự ô nhiễm nguồn nước và là một trong những nguyên nhân gây sụt lún đất do  khai thác nước ngầm trên diện rộng. ĐBSCL cũng là khu vực có độ che phủ rừng thấp nhất. Các vùng rừng hiện còn, đặc biệt là rừng ngập mặn, đang chịu áp lực bị thu hẹp do xói lở  bờ biển và sự mở rộng của  nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh đó  còn tồn tại nhiều vấn đề khác, như chất thải rắn bị đổ tràn lan và việc thực thi các quy định (chẳng hạn như khai thác cát  - vốn có liên quan đến vấn đề xói lở bờ sông và hàm lượng phù sa) còn yếu kém.  Với dự báo mực nước biển dâng và sụt lún đất ngày càng tăng, sẽ có khoảng gần 50% diện tích của khu vực có thể ở dưới mực nước biển trung bình vào năm 2050.

Trong bối cảnh đó, việc thống nhất một chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 với tất cả các bên liên quan chủ chốt là hết sức quan trọng. Gần đây, Hội đồng Điều phối Vùng Đồng bằng sông Cửu Long do Phó Thủ tướng đứng đầu đã được thành lập, nhằm thực hiện chức năng tham mưu, đề xuất với Thủ tướng Chính phủ và giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, điều phối, kiểm tra, giám sát việc thực hiện liên kết vùng, phát triển bền vững đồng bằng sông Cửu Long. Trong khuôn khổ Luật Quy hoạch (Luật QH), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Bộ KHĐT) chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các Bộ và các bên liên quan chính trong quá trình lập Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long (QHĐBSCL). QHĐBSCL là quy hoạch vùng đầu tiên được lập theo Luật QH 2017. QHĐBSCL cũng được lập theo khuôn khổ Nghị quyết 120 (2017), trong đó có đề xuất "sống chung với lũ, nước lợ và mặn" và yêu cầu các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu phải tập trung vào cải thiện sinh kế và giảm nghèo. Nghị quyết 120 có nhấn mạnh  khái niệm "đáng sống" và để có thể đạt được điều này,  cần phải thực hiện các dự án phát triển bền vững, dài hạn và mang lại sự tăng trưởng có chất lượng  tốt hơn hơn dựa trên ba mặt là kinh tế, xã hội và môi trường cũng như tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long.